וויאזוי דער לוח ווערט גערעכנט

די דאטומס און ימים טובים

די אידישע דאטומס, די ימים טובים, תעניתים, ראש חודש און די סדרה פון דער וואך קומען פון אונזער לוח־דאטנבאזע.

די פארב פון א טאג ווייזט זיין סארט — א יום טוב, א האלבער יום טוב, א תענית, אדער א געווענליכער טאג.

דער מולד

דער מולד ווערט גערעכנט מיטן אלטן חשבון פון חלקים: א חודש הלבנה געדויערט כ"ט טעג, י"ב שעה און תשצ"ג חלקים. א שעה האט תתר"פ חלקים, קומט אויס אז א מינוט האט 18 חלקים.

אויף שבת מבורכים ווערט דער מולד אנגעוויזן ביים לבנה־צייכן 🌙 — שטעלט דעם ווייזער אויפן צייכן און די פולע מולד־שורה קומט ארויף. די שעה ווערט געוויזן לויטן זומער־זייגער ווען זומער־צייט גילט, אזוי ווי אין די געדרוקטע לוחות.

ביינאכטיגע שעות ווערן אנגעזאגט אויפן טאג וואס די נאכט קומט אים נאך — א מולד 1:54 נאך האלבע נאכט אויף מיטוואך הייסט „דינסטאג ביינאכט”.

שבת מבורכים

דער שבת וואס פאלט אויס פון כ"ג ביזן כ"ט פונעם חודש איז שבת מבורכים — דער שבת וואס ראש חודש קומט אויס אין דער קומענדיגער וואך, אבער קיינמאל נישט ראש חודש אליין.

חודש תשרי ווערט נישט געבענטשט, איז דער לעצטער שבת פון אלול אן א מברכין־שורה.

ספירת העומר

אין די טעג פון ספירה ווייזט יעדער טאג דעם ציילונג מיט אותיות — „לג לעומר”.

די באזונדערע שבתים

שבת שירה, שבת חזון און שבת נחמו גייען נאך דער סדרה — בשלח, דברים און ואתחנן.

שבת שובה איז דער שבת צווישן ראש השנה און יום כיפור; שבת הגדול — דער שבת פאר פסח.

די פיר פרשיות: שקלים — דער שבת פאר (אדער פון) ראש חודש אדר, אין א עיבור־יאר אדר ב'; זכור — דער שבת פאר פורים; החודש — דער שבת פאר (אדער פון) ראש חודש ניסן; פרה — דער שבת פאר החודש.

פרקי אבות

פונעם שבת נאך פסח ביז ראש השנה זאגט מען יעדן שבת א פרק אבות. ביז שבועות גייען די זעקס פרקים איינציגווייז — עס זענען דא פונקט זעקס שבתים.

נאך שבועות הייבט מען ווידער אן פון פרק א', און צום סוף זומער זאגט מען צוויי פרקים א שבת, אזוי אז פרק ו' זאל אויסקומען דעם שבת פאר ראש השנה. אויף שבועות אליין זאגט מען נישט.

בה"ב

נאך פסח און נאך סוכות פאסט מען די תעניתים בה"ב — מאנטאג, דאנערשטאג און נאכאמאל מאנטאג. דער ערשטער שבת נאך ראש חודש אייר (אדער חשון) איז „מברכים בה"ב”, און די דריי תעניתים קומען אין די וואכן דערנאך.

ווען ראש חודש פאלט אויס שבת, רוקט זיך די גאנצע סדרה א וואך שפעטער — אזוי ווי אין תשפ"ו, ווען מ'האט געבענטשט בה"ב ערשט אויף ח' אייר.

יום כיפור קטן

ערב ראש חודש — דעם כ"ט פונעם חודש — איז יום כיפור קטן. פאלט עס אויס פרייטאג אדער שבת, האלט מען עס דעם דאנערשטאג פריער.

מ'האלט נישט יום כיפור קטן ערב ראש השנה, אין חודש ניסן, און אין כסלו ווען עס איז חנוכה.

קידוש לבנה

„ז' שלמים” — זיבן פולע מעת־לעת נאכן מולד — איז ווען מ'קען אנהייבן זאגן קידוש לבנה לויט די וואס ווארטן זיבן טעג.

דער סוף זמן קידוש לבנה איז א האלבער חודש הלבנה נאכן מולד — י"ד טעג, י"ח שעה און כ"ב מינוט.

די צייטן ביי קידוש לבנה ווערן געוויזן לויטן ווינטער־זייגער דורכאויס דעם גאנצן יאר, אזוי ווי אין די געדרוקטע לוחות.

די תקופות

די פיר תקופות — תשרי, טבת, ניסן און תמוז — ווערן גערעכנט לויט תקופת שמואל: א יאר פון שס"ה טעג און זעקס שעה, קומט אויס יעדע תקופה פונקט 91 טעג און זיבן און א האלב שעה נאך דער פריערדיגער.

דער זייגער ביי די תקופות ווערט נישט געטוישט פאר זומער־צייט.

משיב הרוח, טל ומטר, ותן ברכה

משיב הרוח ומוריד הגשם הייבט מען אן ביי מוסף פון שמיני עצרת.

ותן טל ומטר הייבט מען אן ביינאכט פונעם זעכציגסטן טאג נאך תקופת תשרי — געווענליך דעם 4טן דעצעמבער ביינאכט, און פארן בורגערליכן עיבור־יאר דעם 5טן.

ותן ברכה הייבט מען אן ביי דער ערשטער וואכעדיגער מעריב פון חול המועד פסח — די נאכט נאך ט"ז ניסן; קומט די נאכט אויס מוצאי שבת, שטייט די שורה אויפן שבת.

יזכור

יזכור זאגט מען פיר מאל א יאר: יום כיפור, שמיני עצרת, אחרון של פסח און דעם צווייטן טאג שבועות.

דעם זייגער רוקן

דעם שבת פארן טוישן דעם זייגער שטייט א דערמאנונג — מ'רוקט פארויס דעם צווייטן זונטאג אין מערץ, און צוריק דעם ערשטן זונטאג אין נאוועמבער.

לעגאלע האלידעיס

די אמעריקאנער לעגאלע האלידעיס שטייען אין די טעג אויף ענגליש, אריינגערעכנט דעם „day off” ווען א האלידעי פאלט אויס שבת אדער זונטאג. דער 25טער דעצעמבער שטייט ווי „Banks Closed”.

יארצייטן פון צדיקים

די אנגעצייכנטע וויכטיגע יארצייטן פון אונזער יארצייטן־רשימה ווייזן זיך אין די טעג פונעם לוח; די גאנצע רשימה געפינט זיך אויפן יארצייטן בלאט.

א יארצייט אין אדר ווערט געהאלטן אין אדר ב' אין א עיבור־יאר, און ביידע אדרים פאלן צוזאם אינעם איינציגן אדר פון א פשוט יאר.

ערב פסח, עירוב תבשילין און ניטל

ערב פסח ווייזט דער לוח דעם סוף זמן אכילת חמץ (סוף פון דער פערטער שעה) און ביעור חמץ (סוף פון דער פינפטער שעה), גערעכנט לויט די שעות פון מגן אברהם — פון עלות ביז צאת — פאר דער שטאט וואס איר האט אויסגעקליבן.

עירוב תבשילין שטייט ערב יום טוב ווען מ'דארף קאכן אויף יום טוב פאר שבת — ווען דער יום טוב פאלט אויס דאנערשטאג־פרייטאג אדער פרייטאג. אויך שטייט אנגעצייכנט מנהג ניטל דעם 6טן יאנואר.

הדלקת נרות און מוצאי שבת

פרייטאג שטייט הדלקת נרות (15 מינוט פאר שקיעה) און שבת צאת הכוכבים (72 מינוט נאך שקיעה).